گفتار در پيدا كردن عرض بلد و ميل كلّى از يكديگر پيش از اين راه يافتن هريك از عرض بلد و ميل كلّى را جداگانه و بىآنكه نيازى به ديگرى باشد ، دانستيم . اين دو همچون دو پيوستهء به يكديگرند كه از يكى از آنها مىتوان ديگرى را به‌دست آورد ، و بسا كه به كومك يكديگر مايهء يافتن فوايد ديگر شوند . و اكنون بر سر آنيم كه دراين‌باره سخن گوييم . پس مىگوييم : اگر ميل كلّى يا ميل جزئى ، يعنى ميل مدارى جز مدار منقلب ، دانسته باشد ، و تنها اين را بخواهيم كه عرض بلد را پيدا كنيم ، ارتفاعى از خورشيد را كه سمت آن معلوم باشد رصد مىكنيم و از اين راه عرض بلد معلوم مىشود . و اين ارتفاع را يا بر نصف النّهار اندازه مىگيريم ، يا بر خطّ اعتدال [ يعنى خطّ مشرق و مغرب ] ، يا دور تر از آن به طرف جنوب يا شمال . و اگر ارتفاع نيمروزى باشد ، يا [ خورشيد ] در جنوب سمت الرّأس است ، يا در شمال آن ، و يا بر خود سمت الرّأس . فرض كنيم دايرهء ABGD [ شكل 17 ] با مركز e دايرهء نصف النّهار باشد ، و A سمت الرّأس ، و B نقطهء جنوب ، و eZ فصل مشترك ميان سطح نصف النّهار و سطح معدّل النّهار ، كه در اين صورت AZ عرضى است كه خواسته شده است . پس اگر ارتفاع نصف النّهارى جنوبى باشد ، يعنى از نقطهء B حساب شود ، و ميل خورشيد نيز ، خواه جزئى خواه كلّى ، جنوبى باشد همچون ZH ، در اين صورت ارتفاع [ خورشيد ]